(Tijd)balans tussen werk en privé

Door dr. Brigitte Claessens

Uit een recente publicatie van het Sociaal Cultureel Planbureau (Breedveld et al., 2006) blijkt dat Nederlanders het sinds 1985 steeds drukker hebben gekregen. ‘Dit geldt vooral voor mensen van 20 tot 65 jaar, die veel verplichtingen hebben in de sfeer van betaald werk en zorg voor het gezin. Voor de groep 20-65-jarigen steeg het wekelijks aantal uren verplichtingen (werk, zorg, opleiding) van gemiddeld 43,6 uur in 1985 tot gemiddeld 48,6 uur in 2005’(SCP, 2006). Deze toename is vooral te wijten aan de toename van het aantal uren besteed aan werk, in Nederland gemiddeld 31,8 uur per week (OECD, 2004). Nederlanders zijn niet zozeer langer gaan werken (de afgelopen 5 jaar zijn we gemiddeld slechts 1 uur langer gaan werken per week), maar er zijn meer werkenden onder de bevolking. De arbeidsparticipatie van vrouwen is de afgelopen 10 jaar toegenomen.

Vergeleken met andere landen in Europa is het gemiddeld aantal werkuren per week onder Nederlanders nog relatief laag, met name doordat er veel parttime werkenden zijn. In Finland en Spanje is het gemiddeld aantal werkuren het hoogst, gemiddeld 38,8 uren per week. Het Verenigd Koninkrijk neemt een tweede plaats in met gemiddeld 38,2 uur per week.

Een gevolg van de toegenomen tijd besteed aan verplichtingen is de noodzaak tot het vinden van manieren om met deze situatie om te gaan. De balans tussen werk- en privé-tijd (zorg- plus vrije tijd) is met name onder druk komen te staan. Steeds meer mensen moeten betaald werk zien te combineren met zorgtaken thuis (kinderen, zorg voor ouderen en dergelijke).

In de wetenschappelijke literatuur wordt veel aandacht besteed aan dit fenomeen, met name aan het ervaren van gebrek aan tijd om alles te doen en tijdsdruk. Hoewel het objectief is vast te stellen dat we steeds meer tijd besteden aan verplichtingen zoals betaald werk, overschatten we volgens sommige wetenschappers de ernst hiervan. Om tijdsdruk bijvoorbeeld objectief vast te kunnen stellen moeten we volgens hen naar de hoeveelheid ‘vrije tijd’ van mensen kijken ten opzichte van de ‘verplichte tijd’, hoe minder vrije tijd, hoe hoger de ervaren druk (zie ondermeer Goodman, Rice, Bittman & Saunders, 2005). Vrije tijd is de tijd die overblijft nadat alle uren besteed aan onvermijdelijke dagelijkse activiteiten (betaald werk, onbetaald huishoudelijk werk, persoonlijke verzorging zoals eten en slapen) van het totaal worden afgehaald. Uit studies blijkt dat we meer tijd besteden aan de genoemde dagelijkse activiteiten dan strikt genomen noodzakelijk is. Met andere woorden, we kiezen schijnbaar zélf voor een hoge tijdsdruk doordat we veel tijd besteden aan werk en andere verplichtingen en minder vrije tijd creëren.

Het ervaren gebrek aan tijd zou dus eigenlijk een zelf gecreëerd gebrek aan (vrije) tijd zijn.
Dit is precies de stelling van time management ‘goeroes’: je kunt zélf bepalen hoe je je tijd besteedt mits je bepaald gedrag aanleert. Met andere woorden, je kunt er zelf voor zorgen dat je meer controle over je eigen tijd krijgt. Je kunt time management gedrag toepassen in werksituaties, maar ook in de privé-tijd. Sterker nog: het vertonen van time management gedrag heeft invloed op de balans tussen werk en privé.

Time management gedrag zorgt er niet alleen voor dat we datgene afkrijgen wat we ‘moeten’ doen, maar juist datgene wat we ‘willen’ doen. Als we willen dat we tijd overhouden voor ons privé-leven en tijd voor onszelf, dan kunnen we daar zelf voor zorgen.

Het is van belang om een juiste balans te vinden en te behouden, zodat men niet overbelast raakt. Een time management methode om hier aan te werken is bijvoorbeeld een lijstje maken van alle zakelijke en privé-verplichtingen en ze vervolgens naast elkaar leggen. Slaat de balans voor uw gevoel door naar de kant van ‘werk’ dan zou u iets meer taken of verplichtingen kunnen afstoten waardoor er meer ruimte komt voor uw privé-leven. Het maken van een lijstje heeft vooral een functie van ‘monitor’. Het zal u immers niet altijd lukken om bepaalde taken af te stoten. Wel helpt het om bewust te zijn van een onbalans aangezien men daar ook met het aannemen van bijvoorbeeld nieuwe taken en activiteiten rekening mee kan houden. Uiteraard is het vinden van een ideale balans voor iedereen verschillend. De één heeft meer behoefte aan privé-tijd en de ander aan meer tijd voor werk. Een balans hoeft uiteraard niet ‘fifty-fifty’ te zijn. Ga voor uzelf na wat een plezierige combinatie van werk- en privé-tijd is en maak van hieruit uw eigen lijstje en planning.

Bronnen

Breedveld, K., van den Broek, A., de Haan, J., Harms, L., Huysmans F., & van Ingen, E. (2006). De tijd als spiegel. Publicatie Sociaal Cultureel Planbureau, 67 pagina’s.

Goodman, R.E., Rice, J.M., Bittman, M., & Saunders, P. (2005). The time-pressure illusion: discretionary time vs. free time. Social Indicators Research, 73, 43-70.

OECD (2004). OECD Employment Outlook, OECD: Parijs.