Creativiteit en time management: tegenpolen of juist niet?

Door Dr. Brigitte J.C. Claessens

De meeste personen die ik vraag naar de combinatie van creativiteit en time management antwoorden dat het elkaars tegenpolen zijn: wanneer je aan time management doet dan kun je niet creatief zijn. Time management is in de ogen van velen heel strikt en normatief en zou persoonlijke flexibiliteit en creativiteit verminderen. Maar, is dat ook zo?

 Wetenschappelijke onderzoekers hebben tot op heden nog maar weinig aandacht voor creativiteit in relatie tot time management. Echter, recent is er in Nederland wel een studie naar gedaan: Beeftink, Van Eerde & Rutte (2008) bestudeerden het gedrag van 68 research & development (R&D) ingenieurs in projecten.
Allereerst stelden zij vast in hoeverre deze personen geneigd waren om time management toe te passen om vervolgens gedurende een periode van 10 werkdagen dagelijks te meten of zij zelf vonden dat ze creatief waren geweest in hun werk. Daarnaast werden controlevariabelen (leeftijd, geslacht, innovatieve stijl), dagelijkse fluctuaties in creativiteit en dagelijkse emoties (bijvoorbeeld je gelukkig voelen) gemeten. De resultaten lieten zien dat personen die geneigd waren om time management toe te passen in hun werk:
(1) dagelijks meer creativiteit vertoonden,
(2) meer stabiel waren in creatieve prestaties over de dagen en
(3) zich beter voelden tijdens deze dagen.

Er is ook gekeken naar het verschil in innovatieve stijl vanuit de gedachte dat personen die van nature meer innovatief zijn, meer creatief zijn dan anderen en geen time management nodig hebben. Uit de resultaten bleek dat stijl niet van invloed was: er was geen verschil in neiging tot time management en dagelijkse creativiteit voor al dan niet innovatieve personen. Een andere aardige bevinding was dat vrouwen minder in hun dagelijkse creativiteit varieerden dan mannen. Tot slot liet deze studie zien dat een time management neiging leidt tot een hoger dagelijks welbevinden wat op zijn beurt weer bijdraagt aan een hogere creatieve prestatie. Met andere woorden, door time management voel je je beter waardoor je vervolgens ook beter presteert op creatief gebied.

Deze studie heeft als conclusie: Nee, time management leidt niet tot een lagere creativiteit, integendeel, het bevordert juist de creatieve prestaties. Time management zorgt tevens voor een stabieler niveau van creatieve prestaties: over de dagen heen zijn de fluctuaties in creativiteit minder.

Wat is de verklaring? Beeftink et al. (2008) stellen dat het toepassen van time management in creatieve processen helpt bij
(1) het beinvloeden van de werklast waardoor we de meest gunstige omstandigheden voor het creatief bezig zijn kunnen creëren: niet teveel druk, maar ook niet te weinig
(2) het maken van expliciete plannen om gericht actie te ondernemen om doelen te bereiken, waardoor er in hersenen cognitieve verbindingen worden gemaakt: wanneer situatie X zich voordoet, dan doe ik het volgende (Y). Met andere woorden, het plannen en, indien zich onvoorziene omstandigheden voordoen, opnieuw plannen van doelen en taken zorgt voor een sterke intentie om doelen en taken te bereiken.

Volgens Csikszentmihalyi (1996) draagt een andere time management techniek, het actief voorkomen van verstoringen in het werk, ook sterk bij aan verhoogde creativiteit. Actief omgaan met verstoringen houdt bijvoorbeeld in dat je organiseert dat je voor een bepaalde periode telefonisch niet bereikbaar bent of dat anderen niet je kantoor kunnen binnenlopen voor vragen. In deze periode kun je een hoog concentratieniveau bereiken en in een ‘flow’ terecht komen; een staat waarin individuen een inspiratiebron vinden die zorgt voor veel creatieve ideeën in een korte periode.

Een vierde verklaring vinden we in het volgende: creatieve processen verlopen volgens een bepaald (vast te stellen) patroon. De verschillende fasen in dit patroon zijn te beinvloeden door het toepassen van time management technieken, zoals het plannen van activiteiten en het controleren van de voortgang tijdens het uitvoeren. Een voorbeeld is de zogeheten incubatietijd die nodig is om ideeën te laten bezinken: na een opstartfase is het nodig dat men afstand neemt om na enige tijd te kunnen bepalen hoe creatief en waardevol deze opzet was en in welke richting men verder moet gaan. Met deze incubatietijd is rekening te houden in een planning. Echter, zoals ik in een eerdere column schreef, we zijn geneigd om een optimistische (eind)planning te maken waarin we geen rekening houden met incubatietijd, verstoringen of dergelijke.

Onlangs zei een manager tegen me: ik ben allergisch voor het maken van plannen. Het belemmert me in mijn creatieve vrijheid en het benauwt me. Ik ben vast meer tijd kwijt aan het maken van een planning dan aan het uitvoeren zelf. In hetzelfde gesprek vertelde hij ook dat hij alleen maar bezig was met ad-hoc werkzaamheden, geen overzicht had, zich gespannen en zelfs overspannen voelde en niet kwam tot creativiteit in zijn werk. Naar mijn idee een goed voorbeeld van een algemeen ervaren situatie. Vervolgens zei hij “als ik echt creatief wil zijn dan regel ik dat ik de hei opga en een paar dagen voor mezelf heb”. In feite is dat een time management techniek: hij maakt tijd voor creativiteit en zorgt voor een rustige werkplek. Expliciet ruimte creëren is wat veel mensen bewust of onbewust al doen.

Time management goeroes waren er al langer van overtuigd, maar eindelijk is er dan ook een wetenschappelijke rechtvaardiging voor deze bevinding: time management draagt bij aan het verhogen van onze creatieve prestaties!

Bronnen

Beeftink, F., Van Eerde, W., & Rutte, C. G. Managing One’s Creativity? (2008) Proceedings Annual Meeting of the Academy of Management, Anaheim, Californië.

Csikszentmihalyi, M (1996). Creativity: Flow and the Psychology of Discovery and Invention, New York: Harper Collins.